Хугараагүй ноён нуруу

              1977 оны 5-р сарын хүйтэн бороо шивэрсэн хаврын өдрүүдэд баруун Берлиний төмөр замын төв буудал ба У-Банн хэмээх газар доогуурхи төмөр замын өргөн гарцны уужим уулзвар дээр байрлаж бүхий номын дэлгүүрийн хажуугийн задгай кафений нэгэн суудал дээр яг өдрийн 15 цаг гэхэд хүн бүхний нүдэнд өртөхийг хүссэн мэт час улаан гялгар цувтай, гялгар хар түрийтэй өндөр платформ гутал өмсөж, үс толгойгоо аяны эрээн саатай нимгэн алчуураар зөвхөн нүүрээ гарган битүү ороогоод өргөн том нарны шилээр ил нүүрээ бараг халхалсан гуч гаруй насны болов уу гэмээр гоолиг хүүхэн ирж суугаад хэн нэгнийг хүлээх мэт ганц аяга өтгөн эспрэссог бараг гучин минут өмнөө амсаж тавин сууснаа босч У-банны буудал руу ороод 1-р чиглэлд суун одох бүлгээ.

              Анзаарч харсан хүнд бол ази хүүхэн байна гэж танигдах боловч өөр өөрийн чиглэлд яаран алхлах олны дотроос хэн ч үл анзаарах мэт боловч чухамдаа хойноосоо алдалгүй мөрдөн мөшигсүгэй хэмээх лугаа тод хувцас өмссөн энэ бүсгүйг америкийн үндэстэн дамнасан  корпораци “Жеральд...”-ийн хөрөнгө оруулалтын судалгааны албаны дарга, Английн тагнуулын албаны холбоочин, Бразилийн иргэн, япон наралтай Мариа Фүживара мөн гэдгийг алдалгүй таниад нүд салгалгүй ажиглаж буй улс бүрийн тусгай албаныхны тоо аль хэдийн арав хол гарсан байлаа.

Олон ч улсын тусгай албадтай үнэтэй мэдээллийн наймааг чадамгай хийж байсан энэ туршлагатай агент ийм хачин хувцас өмсчихөөд дэлхийн бүх тагнуулчдын цугласан баруун Берлинд, тэгээд бас хамгийн их хөл хөдөлгөөн дунд юу хийж байгааг тааж ядсан тагнуулын албадууд дэмий л өдөр бүхэн хараа алдахгүй мөшгивч учрыг нь олохгүй л байлаа.

              Мариа Фүживарагийн траектор нь маш энгийн. Кафетериэс гараад У-Банны 1-р чиглэлд сууна. Энэ чиглэл нь зүүн Берлиний гурван ч буудлаар зогсолтгүй дайран өнгөрдөг тул мэдээж холбоо барих улиг болсон арга мөн. Тэгээд ч Фүживара нь тэнэг хүүхэд шиг яг тэдгээр буудлаар дайрах болгонд цонхныхоо шилийг үлээн цантуулж байгаад арван зургаан оронтой тоог хуруугаараа бичиж харуулна. Тэгээд галт тэрэг бүтэн тойрог хийгээд буцаж ирэх үед төв буудлаас нэг буудлын наана бууж дэлхийн хоёрдугаар дайнаас үлдсэн, орой нь бөмбөгдүүлсэн хуучны гот сүмийн хажуугаар өдөөн хатгалга хийх мэт тойрог хийн зугаалаад өөрийн буусан хотын төвийн өндөр үнэтэй Палас хотелд орон өрөөндөө хөдөлгөөнгүй бүгэх бүлгээ.

Гурав хоногийн турш дээрх байдал давтагдснаар Фүживара нь зөвхөн тэрхүү арван зургаан оронтой тоог л хэн нэгэнд дамжуулах гэсэн болохоос өөр зорилгогүй гэсэн дүгнэлтэд тусгай албадынхан тус бүрдээ хүрсэн боловч тэр тооны илэрхийж буй кодыг төрөл бүрийн түлхүүрээр тайлах гэж үзээд ямар ч утга санаа гарахгүй байгаад хэргийн гол зангилаа оршиж байв.

          Энэ бүсгүй бол гэрээсээ гараад хорь шахам жил болсон Дэжид байлаа. 1958 онд Нью-Иоркт болсон галт тэрэгний аймшигт ослоор таван настай хүүгийн эх, хорин зургаан настай Дэжид албан ёсоор нас бараад, Санта-Мариягийн хийдээс зуучлуулсан захиаг атгасан хорин хоёр настай, Бразилийн баян япон айлын өнчин охин, үнэнч католик мөргөлтөн Мариа Фүживара, Швейцари дахи өндөр үнэтэй дээдсийн охидийн коллежийн үүдэнд аяны тэрэгнээс буусан билээ...

Түүнийг хэдийн мэргэжлийн тагнуулч, английн тусгай албаны холбоочин болсон хойно л өөринхөн нь холбоо тогтоож найман жилийн дараа монгол хүний царайг олж харсан юм. Одоо тэр хэзээ ч барааг хараагүй эх оронтойгоо бодит холбоотой болж, Шанхайд анх харсан тэр цэрэг ахтайгаа адилхан монгол төрд данстай жинхэнэ цэрэг болсон билээ. Одоо тэр эх орныхоо төлөө өдөр хоног, цаг мөч бүрт тулалдах болов. Одоо тэр тал нутагтаа малчны хотонд эсгий гэртээ хөдсөн манцуйд өлгийтэй тэр нялх үрсийн төлөө, нэгэн хэвлэл дээрээс харсан улаан бүч, цагаан цамцтай хөрслөг бор охины төлөө, дөрвөн давхар шавар байшингуудтай Улаанбаатар хотын төлөө тулалдах болов.

Хутагт түүнд үнэн хэлжээ. Дайн өдөр бүр болж, шинэ технологи, эдийн засаг, эрх ашиг бүхнийг шийдэж байлаа. Улс гүрнүүдийг хуваасан капитализм ба социалист лагерь үнэн хэрэг дээрээ чухал биш бөгөөд их гүрнүүдийн эрх ашгийн хувиарлалт бүхнийг шийдэж байгааг тэр ойлгов. Өнөөдрийн ахан дүүс маргааш нь нэгнээ худалдах нь энгийн үзэгдэл бөгөөд хэн, хаана, юу хийж байгааг мэдэж байх нь маргааш өглөөг амьд угтах уу, авсанд угтах уу гэдгийг шийдэж байв.

Дэжид улам их мэдээлэл олохыг чармайж байсан юм. Зөвхөн өөрт нь даалгасан ажлын хүрээнд биш шинэ шинэ мэдээлэл олох сувгуудийг нээж байв. Өөрийн олсон мэдээллийг зарж бас сольж болдог сувгуудтай болов. Тэр зөвхөн англиар ч тогтохгүй, америк, орос, япон, францын сувгуудтай холбоо тогтоож хэрэгтэй мэдээллийг улам хэрэгтэй мэдээллээр солих эх сурвалжуудтай болов. Тэр зөвхөн холбоочин байсан боловч энэ нь түүнд олон төрлийн мэдээлэл гартаа оруулж авах боломжийг олгож байгаараа эх орондоо үлэмж тус хүргэж байна гэж өөрийгөө ойлгож байлаа. Тэр мэдээллийг голж шилдэггүй байв. Хэрэгтэй хэрэггүй гэж ялгаж салгах нь түүний ажил биш, ялгадаг мэддэг газар нь аль болох их материал олж өгөх нь түүний үүрэг байлаа.

Тэр өөрийгөө илчлэхгүй гэж, бас өөрийн дотоод холбоочдоо гэрэл цохиулахгүй гэж бүх л мэдэгдэх аргыг хэрэглэхээс гадна шинэ аргуудыг ч бий болгож, сүүдрээсээ хүртэл болгоомжилж явав. Ахиад арван жил болоход тэр зиндаа дээшилж нууцын маш өндөр зэрэглэлтэй мэдээ дамжуулах болов. Тиймээс ч өөрийн холбоочинтойгоо холбогдох гарцыг улам ч нууц болголоо. Учир нь түүнийг ангуучлах магадлалтай улсууд улам өндөр түвшинд хүчээ нэмнэ гэсэн үг билээ.

Гэтэл энэ удаад түүний гарт маш сонирхолтой материал орж ирлээ. Олон жилийн ажлын туршлага нь түүнийг аливаа мэдээлэлд оновчтой дүн шинжилгээ өгч чаддаг болгосон юм. Тэр өөрийн гараар орсон бүх л мэдээллийг тогтоон авч тэдгээрийн хойчийн үр дагаварыг ажигладаг дадлыг өөртөө бий болгосон билээ. Түүний дүгнэлт, лав л хэвлэл мэдээллээр хожим нь тулган шалгаж болдог томоохон үйл явдлуудын урьдчилсан дүгнэлтүүд бараг л зөрөөгүй биелдэг учир тэр өөртөө итгэлтэй байв.

Энэ удаагийн материал маш ноцтой үр дагаврыг дагуулах нь түүнд алган дээр тавьсан мэт тодорхой байлаа. Дэлхийн олон улсуудын эрх ашиг хөндөгдөж, дэлхийн газрын зураг үнэгүй цаас болж мэдэх үйл явдлыг энэ материал гэрчилж байлаа. Магадгүй түүнийг гуравдагч этгээдэд мэдээлэл дамжуулж байгааг хар авсан английн тагнуулын алба түүнийг туршин, хэрэвзээ энэ чухал мэдээг нууц эзэндээ дамжуулахаар хөл алдан гүйвэл урхинд оруулахаар тооцон амтат өгөөш бэлдсэн байж ч болох юм. Энэ мэдээг бүхнээс түрүүнд өөрийнхөндөө өгвөл Монгол улс нэн түрүүн өөрийн эрх ашгийг тодорхойлон хамгаалж, улмаар асар өндөр ашигтайгаар арилжиж болох юм.

Дэжидэд бодох хугацаа бага байлаа. Аливаа мэдээллийн үнэ цэнэ цаг хугацаанаас үлэмж хамаарах тул тэрээр яаралтай шийдэх хэрэгтэй байв. Өөрийгөө зольж, өөрийнхөндөө энэ мэдээг хүргэх эсэхээ шийдэх хэрэгтэй болсон юм.. Учир нь энэ мэдээг өөрийн холбоочинд маш нууцаар найдвартай дамжуулахын тулд дор хаяж 2 долоо хоног бэлдэх хэрэгтэй байв. Гэвч түүнд тийм хугацаа байхгүй.

Эсвэл тэр хэнд ч хэрэггүй болсон сонины мэдээг өөрийнхөндөө өгнө, эсвэл тэр өөрийгөө гэрэл цохиулж мэдээг дамжуулаад бүгдийг нууц хэвээр үлдээнэ.Тэр алдаж дүгнэсэн байвал, эсвэл энэ мэдээ зүгээр өгөөш байвал зөвхөн Дэжид л хохироод үлдэнэ, харин үнэн бодит мэдээ бол эх орных нь алдаж болох зүйл нь асар их байлаа.

Ямар ч гэсэн Дэжид эцсийн нөөц хувилбарыг хэрэглэхээр шийдсэн юм. Өвгөн багш нь түүнтэй салах ёс гүйцэтгэх үедээ нэгэн нуувчийг зааж өгсөн билээ. Тэр нуувч бол бүр хорин оноос ч өмнө хийгдсэн нуувч бөгөөд ашиглалгүй удсан тул монголын тагнуулчид дотор ч тодорхой хүрээнд л мэддэг хүн цөөхөн үлдсэн, иймийн тул хамгийн дээд ангиллын мэдээ дамжуулахад л хэрэглэх ёстойг чухалчлан захиж билээ. Энэ бол чухам тэр дээд ангилалд орж болох материал байлаа.

              Дэжид өөрийн шийдвэрээ гаргаж, тэр оройдоо мөрөө буруулах бүх арга хэмжээг аваад Парисаас Лондон руу биш Токио руу нисэв. Харин маргааш өдөр нь гэхэд тэрээр баруун Берлинд бууж байлаа. Дэлхийн бүх тагнуулчид буцлаж байдаг тэр газар, бүхний нүдэн дээр Дэжид нуувчныхаа дугаарыг зарлах болно. Тэр нуувчийг монголчуудаас өөр хэн ч мэдэхгүй тул бүх сувгаар цацаж, учрыг нь мэдэх хүнийг хайх болно. Тийм их дуулиан чимээ монголын тагнуулчдад дуулдахгүй мэдэгдэхгүй өнгөрнө гэж байхгүй. Манайхан өөрийн сувгаар дотроо шалгаж бүхнээс түрүүн нууцыг гартаа оруулж авах болно гэж тэр тооцоолсон юм.

Дэжид онгоцонд явахдаа гэрээслэлээ бичиж өмгөөлөгчдөө хаяглажээ. Тэр мөнгө цуглуулж байсан юм. Хэзээ ч хүүтэйгээ уулзахгүй, хэзээ ч Жаманы барааг харахгүй, хэзээ ч хэнтэй ч холбоо тогтоох гэж оролдох нь тэднийгээ үхэлд зааж өгсөн хэрэг болно гэдийг тэр мэдэхийн цаагуур  мэдэж байсан боловч үхтэл үр харам гэдгээр найдвар горьдлого тасрахгүй  байж үнсэн доор нуугдсан цог мэт эхийн хайр нуугисаар байсны цорын ганц гэрч нь түүний хадгаламж байлаа. Олон жил өнгөрч, он цаг улирахад бүгд улиран баларч, хүүтэйгээ холбоо тогтоох ямар нэгэн нууц арга олдох байх гэж найдаж, тэр найдвар нь түүний арван гуравтайдаа хөшиж зангирсан зүрхийг нь өөрт нь ч мэдэгдэлгүйгээр бүлээн амьсгалаар дэвтээж байсан билээ. Түүний дансанд таван зуун хорин мянга орчим доллар байлаа.

Тэр дансандаа мөнгө хийх бүртээ хэзээ ч ирэхгүй ирээдүйн баярт учралыг, энх амгалан тэр өдрийг билэгдэн ерөөдөг байсан. Харин энэ удаа тэр мөнгө үүргээ гүйцэтгэх болно. Дэжид бүх мөнгөө Санта-Мариягийн хийдэд гэрээслээд, хэрвээ түүнийг гэнэтийн ослоор амь үрэгдсэн тохиолдолд хойд америкийн нөлөө бүхий сонинуудад болсон явдлын тухай мэдээг нийтлэхийг өмгөөлөгчдөө даалгаж, тэр даалгаврыг нь биелүүлсэн тохиолдолд нийт мөнгөний арван хувийг ажлын хөлс болгон өгөхийг тодорхой заасан билээ. Одоо түүний үрэгдсэн тухай мэдээг өвгөн багш нь нэрээр нь таньж олж авах болно. Хүүд нь, эр нөхөрт нь заавал дуулгах болно гэдгийг Дэжид тов мэдэж байлаа.

“Баяртай...” гэсэн ганцхан үгтэй цахилгааныг дэлхий дээр хамгийн өндөр үнээр явуулсан ганцхан тохиолдол тэр байсан юм.

              Маш нууц мэдээг хүргэх ёстой итгэлт холбоочин нь бүхний өмнө өөрийгөө гэрэлтүүлж, засаагүй тайзан дээрх алиа салбадай болж явахыг английн тагнуулын газар өршөөхгүй нь лав. Гэхдээ түүнийг хэнтэй холбоо барих нь вэ гэдгийг шалгах гэж ганц хоёр хоног харна гэж тооцоолсон ч өнөөдөр гуравдах хоног дээрээ явна.

Дэжид дайнаас үлдсэн дурсгал, оройгүй сүмийн хажуугийн хүнгүй талбай дээгүүр зугаалж яваа мэт тайван алхаж явлаа.

“Манайхан өдийд кодыг тайлж, эртний тэр мартагдсан нуувчнаас нөгөө материалыг олж авч амжсан байх учиртай... Англичууд ингээд арай түүнийг орхиж байна гэж баймааргүй юм даа” хэмээн бодолхийлэх тэр агшинд, ар нуруу руу нь хүчтэй цохих шиг болж хөл алдан хийсэв. Хоёр гараараа газар тулан өндийх гээд чадалгүй гэдрэг харан унав. Зөөлөн ултай гутлаар чулуун шалан дээгүүр алхах чимээ хачин тод сонсогдсоор чимээгүй болоход нь нүдээ нээвэл өөдөөс нь бууны хар ам үхлийн харц болон эгц чиглэсэн байхыг харлаа.

Дэжид инээмсэглэв. Тэр одоо тэнгэрийн оронд ээжтэйгээ, эмээтэйгээ нүүр бардам уулзах болно. Бууны амнаас гал улсхийх шиг болоод таг харанхуй болов.

Үдшийн тэнгэр өөд ширтэн амьсгал хураасан эмэгтэйн нүүрэнд жаргалтай инээмсэглэлийн туяа царцан үлдсэн байхыг хачирхан харсан киллер, мөрөө хавчисхийгээд эргэн алхлаа.